Dersin Adı Dersin Seviyesi Dersin Kodu Dersin Tipi Dersin Dönemi Yerel Kredi AKTS Kredisi Ders Bilgileri
AĞIR METAL KİRLİLİĞİ Üçüncü Düzey TO 524 2 7.50 7.50 Yazdır
   
Dersin Tanımı
Ön Koşul Dersleri Yok
Eğitimin Dili Türkçe
Koordinatör PROF. DR. OSMAN SÖNMEZ
Dersi Veren Öğretim Eleman(lar)ı PROF. DR. OSMAN SÖNMEZ
Yardımcı Öğretim Eleman(lar)ı Arş. Gör Fatma Nur KILIÇ
Dersin Veriliş Şekli Yüz yüze
Dersin Amacı Öğrencilere ağır metallerin ekosistemdeki döngülerini, çevre ve canlı sağlığı üzerindeki toksikolojik risklerini kavratmaktır. Ağır metal kirliliğine maruz kalmış tarım alanları ve su kaynaklarının izlenmesi, analiz sonuçlarının ulusal/uluslararası mevzuatlar çerçevesinde değerlendirilmesi ve kirliliğin minimize edilmesi veya temizlenmesi için en uygun biyolojik, kimyasal veya fiziksel remediasyon yöntemlerini seçebilecek yetkinlikte uzmanlar yetiştirilmesi amaçlanmaktadır.
Dersin Tanımı Toprak, su, atmosfer ve bitki ekosistemlerinde ağır metallerin ve metaloidlerin (Pb, Cd, As, Hg, Cr, Ni vb.) kaynakları, kimyasal formları ve davranış mekanizmalarının incelenmesidir. Ders kapsamında; jeojenik ve antropojenik (madencilik, endüstri, tarım) ağır metal girdileri, metallerin toprak bileşenleri tarafından tutulma/salınım dinamikleri, bitkiler tarafından alınım mekanizmaları ve besin zinciri üzerinden insan sağlığına etkileri ele alınmaktadır. Ayrıca, ağır metal kirliliğinin tespiti, yasal sınır değerleri ve kirlenmiş sahaların ıslahında kullanılan modern iyileştirme (remediasyon) teknolojileri dersin temel odağını oluşturur.

Dersin İçeriği
1 Ağır metal ve metaloid kavramları, periyodik cetveldeki yerleri ve çevre kirliliğindeki tarihsel süreçleri.
2 ndüstriyel faaliyetler, madencilik, kentsel atıklar, fosil yakıtlar ve tarımsal girdilerden (gübreler, pestisitler) kaynaklanan ağır metal emisyonları.-1
3 ndüstriyel faaliyetler, madencilik, kentsel atıklar, fosil yakıtlar ve tarımsal girdilerden (gübreler, pestisitler) kaynaklanan ağır metal emisyonları.-devamı
4 Metallerin toprak fazlarındaki dağılımı, pH, redoks potansiyeli ve organik madde ile olan kimyasal etkileşimleri.
5 Pb ve Cd elementlerinin kaynakları, topraktaki mobiliteleri (hareketlilikleri), bitkisel üretime ve insan sağlığına etkileri.
6 Metaloid olan As ve toksik bir metal olan Hg''nin çevre/su ekosistemlerindeki dönüşümleri, metilleşme süreçleri ve toksisiteleri.
7 Ara sınav
8 Endüstriyel kökenli bu metallerin toprak verimliliği, toprak mikroorganizmaları ve enzim aktiviteleri üzerindeki baskılayıcı etkileri.
9 Kök rizosfer bölgesindeki iyon değişimleri, metal taşıyıcı proteinler, hiperakümülatör (metalleri yüksek oranda biriktiren) bitkiler.
10 Ağır metallerin besin zinciri (toprak-bitki-hayvan-insan) yoluyla taşınması, kronik maruziyet ve insan organ sistemleri üzerindeki toksik etkileri.
11 Kirlenmiş sahalardan toprak ve bitki numunesi alma stratejileri; spektroskopik (AAS, ICP-OES/MS) analiz esasları.
12 Çevresel Risk Değerlendirmesi ve Mevzuat: Zenginleşme faktörü ($EF$), jeoakümülasyon indeksi ($I_{geo}$); ulusal ve uluslararası çevre mevzuatları ve yasal sınır değerler.
13 Fitoremediasyon Teknolojileri: Bitkilerle temizleme yaklaşımları (fitoekstraksiyon, fitostabilizasyon, fitovolatilizasyon) ve kirlenmiş sahaların yönetiminde gelecek eğilimler.
14 Final sınavı
15
16
17
18
19
20

Dersin Öğrenme Çıktıları
1 Türkçe: Çevre kirliliğine yol açan temel ağır metalleri ve metaloidleri sınıflandırır; bunların jeojenik (doğal) ve antropojenik (insan kaynaklı) kaynaklarını ayırt eder.
2 Ağır metallerin toprak çözeltisi ve katı fazı arasındaki adsorpsiyon, desorpsiyon, çökelme, şelatlaşma ve taşınım mekanizmalarını kimyasal parametrelere (pH, redoks vb.) göre açıklar.
3 Ağır metallerin kök rizosfer bölgesindeki biyoalınabilirlik mekanizmalarını, bitkiler tarafından alınım yollarını ve fitotoksisite semptomlarını analiz eder.
4 Ağır metallerin besin zincirinde (toprak-bitki-hayvan-insan) oluşturduğu biyoakümülasyon (biyolojik birikim) risklerini ve insan sağlığı üzerindeki kronik toksik etkilerini değerlendirir.
5 Ağır metal analiz yöntemlerinden (AAS, ICP-MS vb.) elde edilen laboratuvar verilerini kullanarak zenginleşme faktörü (EF) ve jeoakümülasyon indeksi gibi çevresel risk göstergelerini hesaplar ve yorumlar.
6 Kirlenmiş sahalardan elde edilen analiz sonuçlarını ulusal (Toprak Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği) ve uluslararası (WHO, EPA) çevre mevzuatları ile yasal sınır değerlere göre karşılaştırır.
7
8
9
10

*Dersin Program Yeterliliklerine Katkı Seviyesi
1 Matematik, fen ve Mühendislik bilgilerini uygulama becerisi.
2 Deney tasarlama ve yapma ile deney sonuçlarını yorumlama becerisi.
3 Disiplinlerarası takımlarda çalışabilme becerisi.
4 Mesleki ve etik sorumluluk bilinci.
5 Yaşam boyu öğrenmenin gerekliliği ve bunu gerçekleştirebilme becerisi.
6 Mühendislik problemlerini saptama tanımlama ve çözme becerisi.
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
Yıldızların sayısı 1’den (en az) 5’e (en fazla) kadar katkı seviyesini ifade eder

Planlanan Öğretim Faaliyetleri, Öğretme Metodları ve AKTS İş Yükü
  Sayısı Süresi (saat) Sayı*Süre (saat)
Yüz yüze eğitim 0 0 0
Sınıf dışı ders çalışma süresi (ön çalışma, pekiştirme) 0 0 0
Ödevler 0 0 0
Sunum / Seminer hazırlama 0 0 0
Kısa sınavlar 0 0 0
Ara sınavlara hazırlık 0 0 0
Ara sınavlar 0 0 0
Proje (Yarıyıl ödevi) 0 0 0
Laboratuvar 0 0 0
Arazi çalışması 0 0 0
Yarıyıl sonu sınavına hazırlık 0 0 0
Yarıyıl sonu sınavı 0 0 0
Araştırma 0 0 0
Toplam iş yükü     0
AKTS     0.00

Değerlendirme yöntemleri ve kriterler
Yarıyıl içi değerlendirme Sayısı Katkı Yüzdesi
Ara sınav 1 100
Kısa sınav 0 0
Ödev 0 0
Yarıyıl içi toplam   100
Yarıyıl içi değerlendirmelerin başarıya katkı oranı   40
Yarıyıl sonu sınavının başarıya katkı oranı   60
Genel toplam   100

Önerilen Veya Zorunlu Okuma Materyalleri
Ders kitabı
Yardımcı Kaynaklar

Ders İle İlgili Dosyalar