Erciyes University - Info Package

Dersin Adı	Dersin Seviyesi	Dersin Kodu	Dersin Tipi	Dersin Dönemi	Yerel Kredi	AKTS Kredisi	Ders Bilgileri
TÜRKİYE'DE SANAYİLEŞMENİN EVRİMİ	İkinci Düzey	ŞPL 524	Seçmeli	2	7.50	7.50	Yazdır

Dersin Tanımı

Ön Koşul Dersleri	-
Eğitimin Dili	Türkçe
Koordinatör	PROF. DR. OZAN HOVARDAOĞLU
Dersi Veren Öğretim Eleman(lar)ı	PROF. DR. OZAN HOVARDAOĞLU
Yardımcı Öğretim Eleman(lar)ı	-
Dersin Veriliş Şekli	Yüzyüze - Kuramsal anlatımlar ve öğrenci uygulamaları
Dersin Amacı	Bu dersin amacı, öğrencilerin sanayileşme olgusunu tarihsel süreklilik içinde kavrayabilmelerini sağlamak; üretim biçimlerindeki dönüşümün ekonomik olduğu kadar siyasal, toplumsal ve mekânsal sonuçlarını analiz edebilme becerisi kazandırmaktır. Ders, özellikle Türkiye’de 1923 sonrası kalkınma politikalarının bilimsel düşünce, planlama anlayışı ve devlet kapasitesi ile olan ilişkisini çözümleyerek, öğrencilerin eleştirel ve karşılaştırmalı bir analitik bakış geliştirmelerini hedefler. Ayrıca sanayileşme süreçlerinin küresel sistem içindeki konumunu değerlendirerek, öğrencilerin bağımlılık ilişkileri, mekânsal eşitsizlikler ve kalkınma modelleri üzerine bütüncül bir anlayış geliştirmesi amaçlanır.
Dersin Tanımı	Bu ders, Türkiye’de sanayileşme sürecini tarihsel, kuramsal ve mekânsal boyutlarıyla ele alarak, üretim biçimlerinin dönüşümünü modern öncesi dönemden başlayarak 2000 yılına kadar uzanan bir çerçevede inceler. Ders, sanayileşmeyi yalnızca ekonomik bir süreç olarak değil, aynı zamanda toplumsal yapıların, mülkiyet ilişkilerinin, devlet kapasitesinin ve mekânsal örgütlenmenin dönüşümü olarak ele alır. Bu bağlamda Avrupa’daki sanayileşme deneyimi ile Osmanlı İmparatorluğu’nun yapısal dönüşümü karşılaştırmalı bir perspektifle değerlendirilir ve Türkiye Cumhuriyeti’nin erken dönem kalkınma politikaları merkezî bir odak olarak analiz edilir.

Dersin İçeriği

1	Tanışma ve Dersin Çerçevesi. Dersin amacı, kapsamı ve yöntemi. Değerlendirme kriterlerinin açıklanması. Sanayileşme kavramına giriş. Modernizm öncesi üretim yapılarının genel tanıtımı
2	Geleneksel Üretimden Modern Üretime Geçiş I. Zanaat üretimi ve geleneksel üretim biçimi. Üretimde emek-sermaye birlikteliği. Modern üretim biçiminin ortaya çıkışı. Sermaye sahibinin üretim sürecindeki rolünün dönüşümü. Kavramsal çerçevenin kurulması
3	Geleneksel Üretimden Modern Üretime Geçiş II ve Tarihsel Arka Plan. Üretim ve coğrafya ilişkisinin kurulması. Batı Roma’nın yıkılışı sonrası Avrupa’da feodal yapı. Feodal üretim ve birikim ilişkileri. Avrupa’da tarihsel üretim yapılarının genel görünümü. Osmanlı İmparatorluğu’nun sürece dahil edilmesi (giriş)
4	Ticaret Yolları, Coğrafi Keşifler ve Erken Birikim Süreçleri. Kara ticaret yolları ve Osmanlı’nın kontrolü. Avrupa’nın denizlere açılma süreci. İngiltere, Portekiz, İspanya, Hollanda ve Belçika’nın yükselişi. Coğrafi keşiflerin üretim ve birikim süreçlerine etkisi
5	Sanayileşmenin Eşiği: Üretim Artışı ve Mülkiyet Dönüşümü. Eric Hobsbawm çerçevesinde sanayileşmenin başlangıcı. İngiltere’de tekstil politikaları ve üretim artışı. Modernizm öncesi mülkiyet yapısının dönüşümü. Aydınlanma düşüncesi ve üretim ilişkileri
6	Sömürgecilik, Sanayileşme ve Teknolojik Dönüşüm. Sömürgecilik ve Avrupa’daki birikim süreçleri. Üretim yapılarının küresel dönüşümü. 19. yüzyıla geçiş. Almanya’nın teknolojik gelişimi. Üretim teknolojilerindeki dönüşüm
7	Osmanlı’da Dönüşüm ve Küresel Ekonomi ile İlişkiler. Osmanlı ekonomisinde gerileme tartışmaları. Ticaret yolları ve küresel sistem. Mülkiyet yapısındaki değişimler. 19. yüzyılda Osmanlı ekonomisinin konumu. İngiltere – Almanya rekabeti. Osmanlı modernleşmesi ve Tanzimat Fermanı. Demiryolları ve mekânsal dönüşüm. Anadolu’da küçük meta üretimine geçiş. I. Dünya Savaşı ve 1929 Büyük Buhran’a geçiş
8	Ara Sınav
9	Cumhuriyet’in Kuruluşu ve İlk Kalkınma Politikaları (1923–1930). Ekonomik miras ve başlangıç koşulları. İzmir İktisat Kongresi. Özel girişim öncülüğünde kalkınma yaklaşımı
10	Devletçilik ve Planlı Sanayileşme (1930–1938). Devletçilik ilkesinin ortaya çıkışı. Planlı kalkınma anlayışı. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı. Sanayi yatırımları ve kurumsallaşma.
11	Bilimsel Düşünce ve Kalkınma Politikaları. Sanayileşmede bilimsel bilginin rolü. Teknik eğitim ve uzmanlaşma. Üniversite reformu. Sümerbank ve Etibank örnekleri
12	Mekânsal Boyut: Sanayi ve Bölgesel Yapılanma. Sanayinin mekânsal dağılımı. Demiryolu politikaları. Anadolu’nun üretim mekânı olarak dönüşümü
13	Savaş Koşulları ve Ekonomik Sınırlar (1939–1946). II. Dünya Savaşı’nın etkileri. Ekonomik daralma ve kaynak kısıtları.
14	Liberal Açılım ve Yapısal Değişim (1946–1960). Çok partili döneme geçiş. Tarımda makineleşme. Ekonomik yön değişimi
15	Planlı Kalkınma ve İthal İkamecilik (1960–1980). Planlama anlayışı. Beş yıllık kalkınma planları. Sanayi yapısının gelişimi ve sınırlılıkları ve kentleşme dinamikleri
16	Dışa Açılma ve Dönüşüm (1980–2000). 24 Ocak Kararları. İhracata dayalı büyüme. Üretim yapısında dönüşüm
17	Genel Değerlendirme ve Geri Bildirim
18
19
20

Dersin Öğrenme Çıktıları

1	Sanayileşme sürecini modernizm öncesi ve sonrası üretim biçimleri çerçevesinde kavramsal olarak analiz eder.
2	Avrupa’da feodal üretim yapısından kapitalist üretim ilişkilerine geçişi tarihsel bağlamı içinde açıklar.
3	Osmanlı İmparatorluğu’nun üretim, ticaret ve mülkiyet yapılarındaki dönüşümü küresel gelişmelerle ilişkili olarak değerlendirir.
4	Sömürgecilik, ticaret yolları ve coğrafi keşiflerin sanayileşme üzerindeki etkilerini tartışır.
5	Türkiye’de Cumhuriyet’in erken dönem kalkınma politikalarını ve İzmir İktisat Kongresi ile başlayan süreci çözümler.
6	Devletçilik ilkesini ve planlı sanayileşme sürecini, özellikle Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı bağlamında analiz eder.
7	Sanayileşme sürecinde bilimsel düşüncenin, teknik bilginin ve kurumsal yapıların rolünü yorumlar.
8	Türkiye’de 1923–2000 döneminde uygulanan kalkınma politikalarını karşılaştırmalı olarak değerlendirir.
9	Sanayileşme sürecinin mekânsal yansımalarını (bölgesel gelişmişlik farkları, ulaşım ağları, üretim mekânları) analiz eder.
10	1980 sonrası dönüşüm sürecini ve 24 Ocak Kararları ile başlayan yeni ekonomik yönelimi açıklar.

*Dersin Program Yeterliliklerine Katkı Seviyesi

1	Lisans düzeyi yeterliliklerine dayalı olarak, şehir planlama programı çerçevesinde bilgilerini uzmanlık düzeyinde geliştirebilme ve derinleştirebilme
2	Şehir Planlama alanının ilişkili olduğu disiplinler arası etkileşimi kavrayabilme
3	Şehir Planlama alanı ve ilgili alanlar arasında bilgi üretimi ve bilginin sınanması konusunda derinleşebilme
4	Kentleşme süreçlerini ve bunu etkileyen değişkenleri farklı disiplin alanlarında üretilen çok disiplinli bilgi ve verilere dayalı olarak ve farklı düzeylerde analiz edebilme ve sentezleyebilme
5	Ülke, bölge ve kentsel planlama alanında analiz yapabilme, karar üretebilme
6	Şehir Planlama alanında kuramsal ve uygulamalı bilgi ve becerileri kazanabilme
7	Niteliksel ve niceliksel araştırma yöntem, teknik bilgi ve becerisine sahip olabilme
8	Bireysel ve ortak bilimsel çalışma yapabilme
9	Şehir Planlama alanındaki güncel konuları araştırabilme, güncel araştırmaları takip edebilme
10	Şehir Planlama alanında sorun tanımlayabilme ve çözüm önerisi üretebilme
11	Şehir Planlama uzmanlık düzeyindeki kuramsal ve uygulamalı bilgileri kullanabilme
12	Şehir Planlama alanındaki bilgilerini ilişkili olduğu diğer disiplin alanlarından gelen bilgilerle bütünleştirerek yorumlayabilme ve yeni bilgiler oluşturabilme
13	Şehir Planlama alanı ile ilgili uzmanlık gerektiren bir çalışmayı bağımsız olarak yürütebilme
14	Şehir Planlama alanı ile ilgili uygulamada karşılaşılan sorunların çözümü için karar üretebilme
15	Şehir Planlama alanında edindiği uzmanlık düzeyindeki bilgi ve becerileri eleştirel bir yaklaşımla değerlendirebilme
16	Şehir Planlama alanındaki bilimsel çalışmalarını programlayabilme ve bireysel olarak sürdürebilme
17	Şehir Planlama alanındaki güncel gelişmeleri bilimsel çalışmalarında değerlendirebilme
18	Şehir Planlama alanının gerektirdiği düzeyde bilgisayar kullanımı ile birlikte bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanabilme
19	Şehir Planlama alanında toplumsal sorumluluk ve kamu yararı kavramlarını içselleştirebilme
20	Şehir Planlama alanındaki bilgi, problem çözme ve uygulama becerilerini disiplinler arası çalışmalarda kullanabilme
21	Şehir Planlama ile ilgili konularda sorun tanımlayabilme ve çözüm üretebilme
22	Tez ve tezle ilgili bilimsel çalışmalarını ulusal ve uluslararası bilimsel ve mesleki platformlarda aktarabilme
23	Özgün araştırmaya dayalı bilimsel nitelikli bir çalışma gerçekleştirebilme
24	Bilimsel çalışmalarını etik kurallara uygun olarak hazırlama
25	Etik ve toplumsal sorumluluk bilincinde bilgi üretimi
26	Bilimsel araştırmalarını çok yönlü planlama (yayın, proje gibi) ve yürütme
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
Yıldızların sayısı 1’den (en az) 5’e (en fazla) kadar katkı seviyesini ifade eder

Planlanan Öğretim Faaliyetleri, Öğretme Metodları ve AKTS İş Yükü

	Sayısı	Süresi (saat)	Sayı*Süre (saat)
Yüz yüze eğitim	15	3	45
Sınıf dışı ders çalışma süresi (ön çalışma, pekiştirme)	15	3	45
Ödevler	2	12	24
Sunum / Seminer hazırlama	0	0	0
Kısa sınavlar	0	0	0
Ara sınavlara hazırlık	0	0	0
Ara sınavlar	1	1	1
Proje (Yarıyıl ödevi)	0	0	0
Laboratuvar	0	0	0
Arazi çalışması	0	0	0
Yarıyıl sonu sınavına hazırlık	1	12	12
Yarıyıl sonu sınavı	1	1	1
Araştırma	5	12	60
Toplam iş yükü			188
AKTS			7.50

Değerlendirme yöntemleri ve kriterler

Yarıyıl içi değerlendirme	Sayısı	Katkı Yüzdesi
Ara sınav	0	0
Kısa sınav	0	0
Ödev	1	100
Yarıyıl içi toplam		100
Yarıyıl içi değerlendirmelerin başarıya katkı oranı		40
Yarıyıl sonu sınavının başarıya katkı oranı		60
Genel toplam		100

Önerilen Veya Zorunlu Okuma Materyalleri

Ders kitabı	--
Yardımcı Kaynaklar	Yves Lacoste, 1996, Sınıf Açısından Azgelişmişlik, Toplumsal Dönüşüm Yayınları. Raimondo Luraghi, 1975, Sömürgecilik Tarihi, E Yayınları. Eric J. Hobsbawm, 1998, Sanayi ve İmparatorluk, Dost Kitabevi Yayınları. Immanuel Wallerstein, 1992, Tarihsel Kapitalizm, Metis Yayınları. Ha-Joon Chang, Ilene Gabriel, 2005, Kalkınma Yeniden: Alternatif İktisat Politikaları El Kitabı, İmge Yayınları. Ayda Eraydın, 1992, Post-Fordizm ve Değişen Mekansal Öncelikler, ODTÜ Mimarlık Fakültesi Yayınları. M. Melih Pınarcıoğlu, Oğuz Işık, 2004, Yeni Kalkınmacılık: Bölgesel Kalkınmada Arayışlar, GAP-GİDEM Yayınları No:4. W.B.Stöhr, J.S. Edralin, D.Mani, 2001, Decentralization, Governence and the Planning for Local-Level Development, New Regional Development Paradigms, Vol:3, Greenwood Press. A.G. Noble, F.J.Costa, A.K.Dutt, R.B.Kent, 1998, Regional Development and Planning for the 21st Century: New Priorities, New Philosophies, Asgate Publishing. Tony Fitzpatrick, 2001, Welfare Theory: An Introduction, Palgrave Publishing. S. Campbell, S. Fainstein, 1996, Readings in Planning Theory, Blackwell Publishers. J.Alden, P. Boland, 1996, Regional Development Strategies: A European Perspective, Cromwell Press. David Riesman, 2002, The Institutional Economy: Demand and Supply, Edward Elgar Publishing. J. Murdoch, 1998, The Spaces of Actor Network Theory, Geoforum Vol: 29 No:4 pp 357-374. A. Haahti, V.Madupa, U.Yavaş, E. Babakuş, 2005, Cooperative Strategy, Knowledge Intensity and Export Performance of Small and Medium Sized Enterprises, Journal of World Business, Vol:40, pp124 – 138. Robert Axelrod, 1984, The Evolution of Cooperation, Baisc Books. P.Anthony O’Hara, 2000, Marx, Veblen and Contemporary Institutional Political Economy: Principles and Unstable Dynamics of Capitalism, Edward Elgar Publishing.

Ders İle İlgili Dosyalar

DBP Hakkında

Ders Hakkında

Bölüm Hakkında