Erciyes University - Info Package

Dersin Adı	Dersin Seviyesi	Dersin Kodu	Dersin Tipi	Dersin Dönemi	Yerel Kredi	AKTS Kredisi	Ders Bilgileri
TÜRKİYE'DE SANAYİLEŞMENİN EVRİMİ	İkinci Düzey	ŞPL 524		2	7.50	7.50	Yazdır

Dersin Tanımı

Ön Koşul Dersleri	-
Eğitimin Dili	Türkçe
Koordinatör	PROF. DR. OZAN HOVARDAOĞLU
Dersi Veren Öğretim Eleman(lar)ı	PROF. DR. OZAN HOVARDAOĞLU
Yardımcı Öğretim Eleman(lar)ı	-
Dersin Veriliş Şekli	Yüzyüze - Kuramsal anlatımlar ve öğrenci uygulamaları
Dersin Amacı	Bu dersin amacı, öğrencilerin sanayileşme olgusunu tarihsel süreklilik içinde kavrayabilmelerini sağlamak; üretim biçimlerindeki dönüşümün ekonomik olduğu kadar siyasal, toplumsal ve mekânsal sonuçlarını analiz edebilme becerisi kazandırmaktır. Ders, özellikle Türkiye’de 1923 sonrası kalkınma politikalarının bilimsel düşünce, planlama anlayışı ve devlet kapasitesi ile olan ilişkisini çözümleyerek, öğrencilerin eleştirel ve karşılaştırmalı bir analitik bakış geliştirmelerini hedefler. Ayrıca sanayileşme süreçlerinin küresel sistem içindeki konumunu değerlendirerek, öğrencilerin bağımlılık ilişkileri, mekânsal eşitsizlikler ve kalkınma modelleri üzerine bütüncül bir anlayış geliştirmesi amaçlanır.
Dersin Tanımı	Bu ders, Türkiye’de sanayileşme sürecini tarihsel, kuramsal ve mekânsal boyutlarıyla ele alarak, üretim biçimlerinin dönüşümünü modern öncesi dönemden başlayarak 2000 yılına kadar uzanan bir çerçevede inceler. Ders, sanayileşmeyi yalnızca ekonomik bir süreç olarak değil, aynı zamanda toplumsal yapıların, mülkiyet ilişkilerinin, devlet kapasitesinin ve mekânsal örgütlenmenin dönüşümü olarak ele alır. Bu bağlamda Avrupa’daki sanayileşme deneyimi ile Osmanlı İmparatorluğu’nun yapısal dönüşümü karşılaştırmalı bir perspektifle değerlendirilir ve Türkiye Cumhuriyeti’nin erken dönem kalkınma politikaları merkezî bir odak olarak analiz edilir.

Dersin İçeriği

1	Tanışma ve Dersin Çerçevesi. Dersin amacı, kapsamı ve yöntemi. Değerlendirme kriterlerinin açıklanması. Sanayileşme kavramına giriş. Modernizm öncesi üretim yapılarının genel tanıtımı
2	Geleneksel Üretimden Modern Üretime Geçiş I. Zanaat üretimi ve geleneksel üretim biçimi. Üretimde emek-sermaye birlikteliği. Modern üretim biçiminin ortaya çıkışı. Sermaye sahibinin üretim sürecindeki rolünün dönüşümü. Kavramsal çerçevenin kurulması
3	Geleneksel Üretimden Modern Üretime Geçiş II ve Tarihsel Arka Plan. Üretim ve coğrafya ilişkisinin kurulması. Batı Roma’nın yıkılışı sonrası Avrupa’da feodal yapı. Feodal üretim ve birikim ilişkileri. Avrupa’da tarihsel üretim yapılarının genel görünümü. Osmanlı İmparatorluğu’nun sürece dahil edilmesi (giriş)
4	Ticaret Yolları, Coğrafi Keşifler ve Erken Birikim Süreçleri. Kara ticaret yolları ve Osmanlı’nın kontrolü. Avrupa’nın denizlere açılma süreci. İngiltere, Portekiz, İspanya, Hollanda ve Belçika’nın yükselişi. Coğrafi keşiflerin üretim ve birikim süreçlerine etkisi
5	Sanayileşmenin Eşiği: Üretim Artışı ve Mülkiyet Dönüşümü. Eric Hobsbawm çerçevesinde sanayileşmenin başlangıcı. İngiltere’de tekstil politikaları ve üretim artışı. Modernizm öncesi mülkiyet yapısının dönüşümü. Aydınlanma düşüncesi ve üretim ilişkileri
6	Sömürgecilik, Sanayileşme ve Teknolojik Dönüşüm. Sömürgecilik ve Avrupa’daki birikim süreçleri. Üretim yapılarının küresel dönüşümü. 19. yüzyıla geçiş. Almanya’nın teknolojik gelişimi. Üretim teknolojilerindeki dönüşüm
7	Osmanlı’da Dönüşüm ve Küresel Ekonomi ile İlişkiler. Osmanlı ekonomisinde gerileme tartışmaları. Ticaret yolları ve küresel sistem. Mülkiyet yapısındaki değişimler. 19. yüzyılda Osmanlı ekonomisinin konumu. İngiltere – Almanya rekabeti. Osmanlı modernleşmesi ve Tanzimat Fermanı. Demiryolları ve mekânsal dönüşüm. Anadolu’da küçük meta üretimine geçiş. I. Dünya Savaşı ve 1929 Büyük Buhran’a geçiş
8	Ara Sınav
9	Cumhuriyet’in Kuruluşu ve İlk Kalkınma Politikaları (1923–1930). Ekonomik miras ve başlangıç koşulları. İzmir İktisat Kongresi. Özel girişim öncülüğünde kalkınma yaklaşımı
10	Devletçilik ve Planlı Sanayileşme (1930–1938). Devletçilik ilkesinin ortaya çıkışı. Planlı kalkınma anlayışı. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı. Sanayi yatırımları ve kurumsallaşma.
11	Bilimsel Düşünce ve Kalkınma Politikaları. Sanayileşmede bilimsel bilginin rolü. Teknik eğitim ve uzmanlaşma. Üniversite reformu. Sümerbank ve Etibank örnekleri
12	Mekânsal Boyut: Sanayi ve Bölgesel Yapılanma. Sanayinin mekânsal dağılımı. Demiryolu politikaları. Anadolu’nun üretim mekânı olarak dönüşümü
13	Savaş Koşulları ve Ekonomik Sınırlar (1939–1946). II. Dünya Savaşı’nın etkileri. Ekonomik daralma ve kaynak kısıtları.
14	Liberal Açılım ve Yapısal Değişim (1946–1960). Çok partili döneme geçiş. Tarımda makineleşme. Ekonomik yön değişimi
15	Planlı Kalkınma ve İthal İkamecilik (1960–1980). Planlama anlayışı. Beş yıllık kalkınma planları. Sanayi yapısının gelişimi ve sınırlılıkları ve kentleşme dinamikleri
16	Dışa Açılma ve Dönüşüm (1980–2000). 24 Ocak Kararları. İhracata dayalı büyüme. Üretim yapısında dönüşüm
17	Genel Değerlendirme ve Geri Bildirim
18
19
20

Dersin Öğrenme Çıktıları

1	Sanayileşme sürecini modernizm öncesi ve sonrası üretim biçimleri çerçevesinde kavramsal olarak analiz eder.
2	Avrupa’da feodal üretim yapısından kapitalist üretim ilişkilerine geçişi tarihsel bağlamı içinde açıklar.
3	Osmanlı İmparatorluğu’nun üretim, ticaret ve mülkiyet yapılarındaki dönüşümü küresel gelişmelerle ilişkili olarak değerlendirir.
4	Sömürgecilik, ticaret yolları ve coğrafi keşiflerin sanayileşme üzerindeki etkilerini tartışır.
5	Türkiye’de Cumhuriyet’in erken dönem kalkınma politikalarını ve İzmir İktisat Kongresi ile başlayan süreci çözümler.
6	Devletçilik ilkesini ve planlı sanayileşme sürecini, özellikle Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı bağlamında analiz eder.
7	Sanayileşme sürecinde bilimsel düşüncenin, teknik bilginin ve kurumsal yapıların rolünü yorumlar.
8	Türkiye’de 1923–2000 döneminde uygulanan kalkınma politikalarını karşılaştırmalı olarak değerlendirir.
9	Sanayileşme sürecinin mekânsal yansımalarını (bölgesel gelişmişlik farkları, ulaşım ağları, üretim mekânları) analiz eder.
10	1980 sonrası dönüşüm sürecini ve 24 Ocak Kararları ile başlayan yeni ekonomik yönelimi açıklar.

*Dersin Program Yeterliliklerine Katkı Seviyesi

1	Lisans derecesi yeterlilikleri üzerine kurulan, aynı ya da farklı bir alandaki bilgilerin genişletilmesi ve derinleştirilmesi ile birlikte bilgiyi değerlendirme,yorumlama ve uygulama yapma gibi bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak bilgiye ulaşır
2	Biyoloji alanındaki sınırlı ya da eksik verileri kullanarak bilimsel yöntemlerle bilgiyi geliştirir, bilimsel, toplumsal ve etik sorumluluk ile kullanır
3	Biyoloji alanındaki bir problemi, bağımsız olarak kurgulayarak, çözüm yöntemi geliştirir, çözer, sonuçları değerlendirerek, gerektiğinde uygular
4	Biyoloji alanındaki güncel gelişmeleri ve kendi çalışmalarını, alanındaki ve dışındaki gruplara, yazılı, sözlü ve görsel olarak sistemli bir şekilde aktarır
5	Biyoloji alanındaki uygulamalarda karşılaşacağı öngörülmeyen karmaşık durumlarda, yeni stratejik yaklaşımlar geliştirir ve sorumluluk alarak çözüm üretir
6	Biyoloji alanı ile ilgili konularda strateji, politika ve uygulama planları geliştirir ve elde edilen sonuçları, kalite süreçleri çerçevesinde değerlendirir
7	En az bir yabancı dilde sözlü ve yazılı iletişim yeteneğine sahip olur (Avrupa Dil Portföyü B2 Genel Düzeyi)
8	Biyoloji alanının gerektirdiği bilgisayar yazılımı ve donanımı bilgisi ile birlikte bilişim ve iletişim teknolojilerini kullanır ve geliştirir
9	Biyoloji alanı ile ilgili verilerin toplanması, yorumlanması, duyurulması aşamalarında bilimsel, sosyal ve etik değerleri gözeterek bu değerleri öğretir ve denetler
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
Yıldızların sayısı 1’den (en az) 5’e (en fazla) kadar katkı seviyesini ifade eder

Planlanan Öğretim Faaliyetleri, Öğretme Metodları ve AKTS İş Yükü

	Sayısı	Süresi (saat)	Sayı*Süre (saat)
Yüz yüze eğitim	15	3	45
Sınıf dışı ders çalışma süresi (ön çalışma, pekiştirme)	15	3	45
Ödevler	2	12	24
Sunum / Seminer hazırlama	0	0	0
Kısa sınavlar	0	0	0
Ara sınavlara hazırlık	0	0	0
Ara sınavlar	1	1	1
Proje (Yarıyıl ödevi)	0	0	0
Laboratuvar	0	0	0
Arazi çalışması	0	0	0
Yarıyıl sonu sınavına hazırlık	1	12	12
Yarıyıl sonu sınavı	1	1	1
Araştırma	5	12	60
Toplam iş yükü			188
AKTS			7.50

Değerlendirme yöntemleri ve kriterler

Yarıyıl içi değerlendirme	Sayısı	Katkı Yüzdesi
Ara sınav	0	0
Kısa sınav	0	0
Ödev	1	100
Yarıyıl içi toplam		100
Yarıyıl içi değerlendirmelerin başarıya katkı oranı		40
Yarıyıl sonu sınavının başarıya katkı oranı		60
Genel toplam		100

Önerilen Veya Zorunlu Okuma Materyalleri

Ders kitabı	--
Yardımcı Kaynaklar	Yves Lacoste, 1996, Sınıf Açısından Azgelişmişlik, Toplumsal Dönüşüm Yayınları. Raimondo Luraghi, 1975, Sömürgecilik Tarihi, E Yayınları. Eric J. Hobsbawm, 1998, Sanayi ve İmparatorluk, Dost Kitabevi Yayınları. Immanuel Wallerstein, 1992, Tarihsel Kapitalizm, Metis Yayınları. Ha-Joon Chang, Ilene Gabriel, 2005, Kalkınma Yeniden: Alternatif İktisat Politikaları El Kitabı, İmge Yayınları. Ayda Eraydın, 1992, Post-Fordizm ve Değişen Mekansal Öncelikler, ODTÜ Mimarlık Fakültesi Yayınları. M. Melih Pınarcıoğlu, Oğuz Işık, 2004, Yeni Kalkınmacılık: Bölgesel Kalkınmada Arayışlar, GAP-GİDEM Yayınları No:4. W.B.Stöhr, J.S. Edralin, D.Mani, 2001, Decentralization, Governence and the Planning for Local-Level Development, New Regional Development Paradigms, Vol:3, Greenwood Press. A.G. Noble, F.J.Costa, A.K.Dutt, R.B.Kent, 1998, Regional Development and Planning for the 21st Century: New Priorities, New Philosophies, Asgate Publishing. Tony Fitzpatrick, 2001, Welfare Theory: An Introduction, Palgrave Publishing. S. Campbell, S. Fainstein, 1996, Readings in Planning Theory, Blackwell Publishers. J.Alden, P. Boland, 1996, Regional Development Strategies: A European Perspective, Cromwell Press. David Riesman, 2002, The Institutional Economy: Demand and Supply, Edward Elgar Publishing. J. Murdoch, 1998, The Spaces of Actor Network Theory, Geoforum Vol: 29 No:4 pp 357-374. A. Haahti, V.Madupa, U.Yavaş, E. Babakuş, 2005, Cooperative Strategy, Knowledge Intensity and Export Performance of Small and Medium Sized Enterprises, Journal of World Business, Vol:40, pp124 – 138. Robert Axelrod, 1984, The Evolution of Cooperation, Baisc Books. P.Anthony O’Hara, 2000, Marx, Veblen and Contemporary Institutional Political Economy: Principles and Unstable Dynamics of Capitalism, Edward Elgar Publishing.

Ders İle İlgili Dosyalar

DBP Hakkında

Ders Hakkında

Bölüm Hakkında