Erciyes University - Info Package

Dersin Adı	Dersin Seviyesi	Dersin Kodu	Dersin Tipi	Dersin Dönemi	Yerel Kredi	AKTS Kredisi	Ders Bilgileri
TASAVVUF II	Birinci Düzey	İLH621	Zorunlu	6	2.00	2.00	Yazdır

Dersin Tanımı

Ön Koşul Dersleri
Eğitimin Dili	Türkçe
Koordinatör	DR. ÖĞR. ÜYESİ KÜBRA ZÜMRÜT ORHAN
Dersi Veren Öğretim Eleman(lar)ı	DR. ÖĞR. ÜYESİ KÜBRA ZÜMRÜT ORHAN
Yardımcı Öğretim Eleman(lar)ı	DR. ÖĞR. ÜYESİ KÜBRA ZÜMRÜT ORHAN
Dersin Veriliş Şekli	sözlü anlatım ve karşılıklı soru cevap.
Dersin Amacı	Güz döneminde tasavvuf tarihinin ilk üç asrı ele alınmıştı. Dönemin başında ilk üç asır hatırlandıktan sonra hicrî 4. asırdan itibaren yaşanan gelişmelerin, telif edilen eserlerin, özellikle Gazâlî ve İbnü’l-Arabî gibi tasavvuf tarihinde iz bırakmış önemli şahısların tanıtılması amaçlanmaktadır. Bu dönem üzerinde durulacak olan en önemli isim İbnü’l-Arabî’dir zira onunla birlikte tasavvuf tarihi yeni bir döneme girmektedir. Bu sebeple İbnü’l-Arabî’nin düşüncesi, varlık anlayışı, kâinâta ve insana bakışı, onun varlık anlayışı etrafında şekillenen tartışmalar tafsilatlı olarak ele alınacaktır. Böylece öğrencilerin tasavvuf tarihinin bu yeni dönemindeki gelişmeleri fark edip kavraması amaçlanmaktadır. Bunun yanı sıra tekke ve tarikat kavramlarının ve ana tarikatların öğrenilmesi, tarikatların Anadolu kültürü üzerindeki tesirinin fark edilmesi de bu dersin amaçları arasındadır.
Dersin Tanımı	Bu ders, tasavvuf tarihinde hicrî 4. asırdan itibaren yaşanan gelişmelerin, telif edilen eserlerin, özellikle Gazâlî ve İbnü’l-Arabî gibi tasavvuf tarihinde iz bırakmış önemli şahısların ele alındığı bir derstir. Bu sebeple özellikle İbnü’l-Arabî’nin düşüncesi, varlık anlayışı, kâinâta ve insana bakışı, onun varlık anlayışı etrafında şekillenen tartışmalar tafsilatlı olarak ele alınacaktır. Ayrıca tarikat kültürü üzerinde de durulacaktır.

Dersin İçeriği

1	* Bahar dönemi ders izlencesinin tanıtılması. * Hicrî ilk üç asırda neler oldu? Önemli şahıslar, temel kavramlar ve ana meselelerin hatırlanması. * “Tövbe günahını unutmak mıdır, unutmamak mıdır?” sorusu üzerine müzâkere
2	Sûfîlerin Bilgi Anlayışı İdrak Araçları ve Bilginin Değerlendirilmesi * “Tasavvufta bilgiye ulaşma yöntemi keşf ve ilhâm mıdır?” sorusu üzerine müzâkere
3	* Tasavvuf Tarihinde Hicrî Dördüncü Asır-I: Şahıslar, Kavramlar, Meseleler * Tasavvufun Temel Eserlerinin Yazılmaya Başlanması * Serrâc (ö. 378/988), Kelâbâzî (ö. 380/990) ve Ebû Tâlib el-Mekkî (ö. 386/996): et-Taarruf, el-Lüm‘a ve Kūtu’l-kulûb * “Sûfîyye’nin itikadı Ehl-i sünnet’in itikadıdır.” “Tasavvufun Kelam ve Fıkıhla ilişkisi nasıl şekillendi?” sorusu üzerine müzâkere
4	* Tasavvuf Tarihinde Hicrî Dördüncü Asır-II: Şahıslar, Kavramlar, Meseleler * Sülemî (ö. 412/1021), Kuşeyrî (ö. 465/1072) ve Hücvîrî (ö. 465/1072): Tabakātu’s-sûfiyye, er-Risâle ve Keşfu’l-mahcûb * “Tasavvufta tabakāt literatürü doktrinin bir parçasıdır” cümlesinin anlamı üzerine müzâkere
5	* Bir Sûfî Olarak Gazâlî (ö. 505/1111): Hayatı, Eserleri ve el-Münkız mine’d-dalâl’i * Tasavvufun “kurtarıcı ilim” olmasının anlamı üzerine müzâkere
6	* Gazâlî’nin Tasavvuf Tarihindeki Yeri, İhyâu ulûmi’d-dîn’i ve Mişkâtü’l-envâr’ı * Gazâlî’nin işârî yorumculuğu üzerine müzâkere
7	* İbnü’l-Arabî’nin (ö. 638/1240) Hayatı, Tasavvuf Tarihindeki Yeri, Fusûsu’l-hikem’i ve el-Fütûhâtu’l-Mekkiyye’si * “İbnü’l-Arabî tasavvuf tarihinde bir dönüm noktası mıdır?” sorusu üzerine müzâkere
8	* Metafizik Bir İlim Olarak Tasavvuf-I: İbnü’l-Arabî’nin Varlık Anlayışı. * “Varlık olmak bakımından varlık Hak’tır” cümlesinin anlamı ve sonuçları üzerine müzâkere
9	Vize Sınavı
10	* Vize Sınavının Değerlendirilmesi * Vizeye Kadar Olan Dönemin Genel Bir Değerlendirmesi * Niyâzî Mısrî’nin “Zât-ı Hak’ta mahrem-i irfân olan anlar bizi” mısarıyla başlayan şiiri üzerine tefekkür
11	* Metafizik Bir İlim Olarak Tasavvuf-II: Vahdet-i Vücudun Temel İlkeleri ve İbnü’l-Arabî’ye Göre Yaratılış * “Hamd, şeyleri bir yokluktan ve yokluğun yokluğundan var eden Allah’a mahsustur” cümlesinin anlamı üzerine müzâkere
12	* Metafizik Bir İlim Olarak Tasavvuf-III: İbnü’l-Arabî’nin Âlem/Tabiat Görüşü ve İnsan Anlayışı ve İbnü’l-Arabî’ye Yöneltilen Eleştiriler * “Sübhâne men ezhare’l-eşyâe ve hüve aynuhâ” cümlesinin anlamı üzerine müzâkere
13	* Tasavvufî Terbiyenin Kurumsallaşması: Tarikatlar, Tekkeler ve Anadolu’da Tasavvuf Geleneği * Eğitim Metodu Açısından Tarikatlar “Himmet mi buğday mı?” Yunus Emre ve mirası üzerine tefekkür
14	* Meşhur Tarikat Pîrleri ve Tarikatları Üzerine-I: Abdülkadir Geylânî (ö. 561/1166), Ahmed Yesevî (ö. 562/1166) ve Bahâeddin Nakşbend (ö. 791/1389) * Abdülkadir Geylânî’nin “Müridim eğer beni çağırırsa, doğuda veya batıda; ya da taşkın denizde kaldıysa darda; Koşarım imdadına onun havada olsa da. Kazâ kılıcıyım ben bütün hasımlara! Haşir gününde şefaatçisiyim ben müridimin; Sözüm geri çevrilmez katında Rabbimin” şiiri üzerine müzâkere
15	* Meşhur Tarikat Pîrleri ve Tarikatları Üzerine-II: Hacı Bektâş-ı Velî (ö. 669/1271 [?]), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (ö. 672/1273) ve Hacı Bayrâm-ı Velî (ö. 833/1430) * Hacı Bayrâm-ı Velî’nin “Çalabım bir şâr yaratmış iki cihan âresinde; bakıcak dîdâr görünür o şârın kenâresinde” mısraıyla başlayan şiiri üzerine tefekkür
16	* Dönemin Genel Bir Tekrarı/Öğrencilerin Soruları Doğrultusunda Gerekli Konuların Yeniden Îzâhı * Bir Mesnevî Hikâyesinin Düşündürdükleri: Mesnevî’den seçilen bir hikâye üzerine müzâkere
17
18
19
20

Dersin Öğrenme Çıktıları

1	Gazâlî''nin tasavvufa nasıl ve niçin yöneldiğini kavrar ve tasavvuf tarihine olan katkılarını öğrenir.
2	Gazâlî''nin tasavvufu "kurtarıcı ilim" olarak görmesinin gerekçelerini tartışır ve bunun ne ifade ettiğini anlar.
3	İbnü''l-Arabî''yle birlikte tasavvuf tarihinin yeni bir döneme girdiğini fark eder ve bu yeni dönemin özelliklerini tanıyarak ayırt eder.
4	İbnü''''l-Arabî''''nin düşüncesini en iyi yansıtan iki ana eseri olan Fususu''''l-hikem ve Fütûhât-ı Mekkiyye hakkında bilgi sahibi olur, bu eserlerin onun düşüncesini yansıtmak bakımından değerini kavrar ve bu eserlerin yol açtığı tartışmalardan haberdar olur.
5	İbnü''l-Arabî''''nin varlık anlayışını, vücûd ve adem kavramlarına yüklediği anlamı bilir ve açıklar.
6	İbnü''''l-Arabî''nin âlem ve insana bakışında ne gibi yenilikler olduğunu anlar ve açıklar.
7	Tarikatların ortaya çıkma ve yaygınlaşma sürecini öğrenir. Tarikatların benimsediği tasavvufi eğitim metodu hakkında bilgi sahibi olur.
8	Tarikatların Anadolu kültürü üzerindeki tesirini fark eder.
9
10

*Dersin Program Yeterliliklerine Katkı Seviyesi

1	Kur’an ve Sünnet çerçevesinde bütüncül ve sistematik bir dini düşünce ve kavrayışa sahiptir. (Yetkinlik)
2	İlahiyat alanında temel kavramları ve kavramlar arası ilişkileri açıklar. (Bilgi)
3	İlahiyat ile ilgili ileri düzeyde kuramsal ve uygulamalı bilgilere (Tarihi ve güncel, araç ve gereçlere ilişkin, saha çalışmalarında uygulanan araştırma yöntem ve tekniklerine ilişkin, ilahiyatla ilgili diğer kaynaklarda desteklenen) sahiptir. (Bilgi)
4	İlahiyat alanında değişmez olan ve değişebilen bilgileri ayırt eder. (Beceri)
5	Klasik ve güncel dini meseleleri tespit etme, tanımlama, yorumlama, tahlil etme, terkip etme ve çözme becerisine sahiptir. (Beceri)
6	Farklı düşünce ve yorumlar karşısında evrensel ilke ve değerleri üstün tutan bir anlayışa sahiptir. (Yetkinlik)
7	Akıl, bilgi, istişare, emanete riayet, ehliyet ve adalet gibi temel değerler/ilkeler ışığında çalışma ve sorumluluk üstlenebilme yetkinliğine sahiptir. (Yetkinlik)
8	İlahiyat alanına ilişkin temel kaynakları asli dilinden (Arapça) okuyup anlayabilir. (Yetkinlik)
9	İtikat, ibadet, ahlak ve muamelata dair usul ve esasları kavrar ve dayandığı temelleri açıklar. (Bilgi)
10	Zaman ve mekâna göre ortaya çıkan farklı dini yaklaşımları doğru anlama ve tutarlı değerlendirme yetkinliğine sahiptir. (Yetkinlik)
11	Din istismarı, şiddet, İslam karşıtlığı gibi dine ve topluma zararlı eğilimlere karşı söylem ve tutum geliştirir. (Yetkinlik)
12	İslam kültür, sanat ve medeniyeti hakkında temel ve bütüncül bilgilere sahiptir. (Bilgi)
13	Kuran-ı Kerim okuma, anlama ve öğretme konusunda teorik ve pratik yeterlilik kazanır. (Beceri)
14	İslam’ın temel kaynakları ışığında din eğitimi ve din hizmetleri verme yetkinliğine sahiptir. (Beceri)
15	İlahiyat alt dallarının birbiri ile ve diğer bilim alanları ile ilişki kurarak, disiplinler arası araştırma-inceleme, yorum, analiz ve değerlendirme yapar. (Beceri)
16	Dini/Manevi danışmanlık ve rehberlik bilgi ve becerisine sahiptir. (Beceri)
17	Dünya dinlerinin temel inanç esasları ve uygulamalarını tanır. (Bilgi)
18	İlahiyatla ilişkili başlıca ekoller, kuramlar ve meseleler hakkında yeterli düzeyde bir kavrayışa sahip olur. (Bilgi)
19	İlahiyat alanında edindiği kuramsal ve uygulamalı bilgileri; eğitim-öğretim, araştırma ve topluma hizmet alanlarında kullanır. (Yetkinlik)
20	İlahiyat alanının gerektirdiği bilişim ve bilgi teknolojilerini ileri düzeyde kullanır. (Yetkinlik)
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
Yıldızların sayısı 1’den (en az) 5’e (en fazla) kadar katkı seviyesini ifade eder

Planlanan Öğretim Faaliyetleri, Öğretme Metodları ve AKTS İş Yükü

	Sayısı	Süresi (saat)	Sayı*Süre (saat)
Yüz yüze eğitim	15	2	30
Sınıf dışı ders çalışma süresi (ön çalışma, pekiştirme)	15	1	15
Ödevler	0	0	0
Sunum / Seminer hazırlama	0	0	0
Kısa sınavlar	0	0	0
Ara sınavlara hazırlık	1	6	6
Ara sınavlar	1	1	1
Proje (Yarıyıl ödevi)	0	0	0
Laboratuvar	0	0	0
Arazi çalışması	0	0	0
Yarıyıl sonu sınavına hazırlık	1	9	9
Yarıyıl sonu sınavı	1	1	1
Araştırma	0	0	0
Toplam iş yükü			62
AKTS			2.00

Değerlendirme yöntemleri ve kriterler

Yarıyıl içi değerlendirme	Sayısı	Katkı Yüzdesi
Ara sınav	1	40
Kısa sınav	0	0
Ödev	0	0
Yarıyıl içi toplam		40
Yarıyıl içi değerlendirmelerin başarıya katkı oranı		40
Yarıyıl sonu sınavının başarıya katkı oranı		60
Genel toplam		100

Önerilen Veya Zorunlu Okuma Materyalleri

Ders kitabı	Abdurrezzak Tek, Tarihî Süreçte Tasavvuf ve Tarikatlar (Bursa: Bursa Akademi, 2020).
Yardımcı Kaynaklar	- Ahmed Yesevî, Dîvân-ı Hikmet, (haz. Hayati Bice), Ankara: TDV Yayınları, 2018. - Ekrem Demirli, İbnü’l-Arabî Metafiziği, İstanbul: Timaş Yayınları, 2016. - Gazâlî, el-Münkız mine’d-dalâl, (çev. Abdurrezzak Tek), Bursa: Bursa Akademi Yayınları, 2017. - Hacı Bayram Velî’nin Çalabım Bir Şâr Yaratmış Şiirinin Şerhi, Büyüyenay Yayınları. - İbnü’l-Arabî, Fütûhât-ı Mekkiyye, (çev. Ekrem Demirli), İstanbul: Litera Yayıncılık. - İbnü’l-Arabî, Fususu’l-hikem, (çev. Ekrem Demirli), İstanbul: Kabalcı Yayınları. - Kadir Özköse, “Muhyiddin İbnü’l-Arabî’nin İbn Rüşd ile Görüşmesi”, Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 2009, 9/23, 221-240. - Mahmud Erol Kılıç, İbnü’l-Arabî, Ankara: TDV İSAM Yayınları, 2018. - Mevlânâ, Mesnevî. - Mustafa Kara, Din, Hayat, Sanat Açısından Tekkeler ve Zaviyeler, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2017. - Necdet Tosun, “Yûnus Emre Rifâî, Hacı Bektaş Vefâî”, Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 2013, XIV: 31, s. 109-115. - Niyâzî-i Mısrî Dîvânı. - Semih Ceyhan (ed.), Türkiye’de Tarikatlar: Tarih ve Kültür, Ankara: TDV İSAM Yayınları, 2018. - Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi https://islamansiklopedisi.org.tr/ - Temel İslam Ansiklopedisi, TDV İSAM Yayınları. - İslam Düşünce Atlası, https://www.islamdusunceatlasi.org/

Ders İle İlgili Dosyalar

DBP Hakkında

Ders Hakkında

Bölüm Hakkında